AI CARE Research Cluster มหาวิทยาลัยนเรศวร
ภาคีและผู้สนับสนุนโลโก้ภาคี: กระทรวง อว., Thailand RISE Fund, สกสว., มหาวิทยาลัยนเรศวร และหน่วยงานภาคี
Geochemical Environmental Forensics · Episode 1

สารหนูเกินค่ามาตรฐานในแม่น้ำสาย มาจากเหมืองประเภทใด?

Episode 1 ใช้ลายนิ้วมือทางธรณีเคมีของน้ำ ตะกอน และสิ่งมีชีวิต แยกว่าสารหนูมาจากเหมืองแร่หายากหรือเหมืองทอง (แร่ซัลไฟด์) ประเภทใดมีอิทธิพลมากกว่า · Episode 2 ใช้ภาพดาวเทียมและแบบจำลองการไหลของความขุ่นชี้ว่ามาจากโซนเหมืองใด

ภาพดาวเทียม Esri World Imagery (Esri, Vantor, Earthstar Geographics) ถ่าย ก.พ.–มี.ค. 2569 · เส้นแม่น้ำและเขตแดน OpenStreetMap · ค่าสารหนู คพ. รอบที่ตรวจพบสูงสุด (เท่าของมาตรฐาน 0.01 มก./ล.) · ความสูงภูมิประเทศ ALOS PALSAR RTC จาก ASF ขยายแนวตั้ง 2.5 เท่า (© NASA, Includes Material © JAXA, METI) · ภาพสำรองเมื่อไม่มี 3 มิติ: Google Earth Pro (Airbus 26 มี.ค. 2568)

เลื่อนลงเพื่อเริ่ม ↓

01ข้อสรุปสำหรับประชาชน · ข้อมูลถึง

—

ภาพดาวเทียมแสดงจุดเก็บน้ำ SA01 SA02 SA03 บนแม่น้ำสาย แม่น้ำรวก และแม่น้ำโขง

เลื่อนลงเพื่อดูแต่ละจุดบนแผนที่ · กดที่กล่องเพื่อไปที่จุดนั้น

สารหนูในแม่น้ำสายสูงสุด

— เท่าของมาตรฐาน

—

กรมควบคุมมลพิษ ตารางที่ 12 (ข้อมูล ณ 15 ต.ค. 2569) [1]

รอบตรวจที่สารหนูเกินมาตรฐาน

—

—

กรมควบคุมมลพิษ ตารางที่ 11–14 [1][2]

สารหนูที่อธิบายได้ด้วยเหมืองแร่หายาก (จุดแรกที่เข้าเขตไทย วันเดียวกัน)

— สาย

ส่วนที่เหลือมีลักษณะของแร่ซัลไฟด์/เหมืองทอง

การเก็บตัวอย่างพิสูจน์ลายนิ้วมือพร้อมกัน แม่น้ำกก–แม่น้ำสาย 15 มิ.ย. 2569 คณะวิจัย AI-CARE มน. (ส่วน 05) [3][4]

ตะกั่วในหอยแม่น้ำรวก ใต้สบสาย (CR6)

— มก./กก.

—

กรมประมง เก็บ 29 มิ.ย. 2569 (ข้อมูล ณ 1 ก.ย. 2569) [8]

02วิธีคิดแบบโปร่งใส · METHOD

แยกต้นตอสารหนูจากลายนิ้วมือทางเคมีอย่างไร ทีละขั้น

สรุปสั้น: (1) เทียบผลตรวจกับมาตรฐาน (2) แยกว่าสารหนูมากับความขุ่นกี่เปอร์เซ็นต์ (3) หักค่าธรรมชาติแล้วใช้ทอเรียมคำนวณส่วนที่มาจากเหมืองแร่หายาก (4) ส่วนที่เหลือตรวจด้วยลายนิ้วมือของเหมืองทอง และเทียบแม่น้ำสายกับแม่น้ำกกที่เก็บพร้อมกันในวันเดียวกัน

แสดงวิธีคิดแบบเต็ม

เหมืองแต่ละประเภทปล่อยธาตุ "ติดตาม" ต่างกัน เหมืองแร่หายากแบบชะดินด้วยสารเคมี (ion-adsorption) ปล่อยทอเรียม (Th) ยูเรเนียม (U) และธาตุหายาก (Dy, Tb) ออกมาพร้อมสารหนู ส่วนเหมืองทองและแร่ซัลไฟด์ปล่อยสารหนูที่มากับแร่อาร์เซโนไพไรต์ (FeAsS) ตะกั่ว และแคดเมียม โดยไม่มีธาตุหายาก

เทียบมาตรฐาน

ใช้ผลตรวจน้ำของกรมควบคุมมลพิษ 3 สถานี (SA01–SA03) ทุกรอบ เทียบมาตรฐานน้ำผิวดิน สารหนู 0.01 และตะกั่ว 0.05 มก./ล. [1][2][14]

แยกสารหนูในตะกอนแขวนลอยกับที่ละลายน้ำ

เทียบน้ำไม่กรองกับน้ำกรอง 0.45 ไมครอนจากขวดเดียวกัน เพื่อดูว่าสารหนูมากับความขุ่นมากเพียงใด

หักค่าธรรมชาติ

ลบค่าของลำน้ำควบคุมที่ไม่มีเหมืองต้นน้ำ (แม่น้ำลาว แม่น้ำคำ) ที่เก็บวันเดียวกัน ได้ "สารหนูส่วนเกิน" ที่มาจากกิจกรรมมนุษย์

คำนวณส่วนที่มาจากแร่หายาก

ทอเรียมส่วนเกิน × อัตราส่วน As/Th ของน้ำจากเหมืองแร่หายาก 4 แห่ง (0.86–1.18) ÷ สารหนูส่วนเกิน วิธีเดียวกับงานวิจัยแม่น้ำกก [4]

เทียบในช่วงลำน้ำเดียวกัน

เทียบจุดแรกที่แม่น้ำเข้าเขตไทยของทั้งสองแม่น้ำ จากการเก็บตัวอย่างพิสูจน์ลายนิ้วมือพร้อมกัน 15 มิ.ย. 2569 โดยคณะวิจัย AI-CARE มน. แทนการเทียบค่าเฉลี่ยทั้งสาย

ตรวจสอบด้วยหลักฐานอิสระ

ลายนิ้วมือ U/Dy ในน้ำกรอง สารหนูต่อเหล็กในอนุภาค เทียบกากแร่เหมืองทอง จ.เลย [5][6] และการจับกลุ่มของธาตุในตะกอนท้องน้ำ

ดูผลต่อสิ่งมีชีวิต

สัตว์น้ำ (กรมประมง) พืช (คณะวิจัย AI-CARE มน. และกรมส่งเสริมการเกษตร) และน้ำบาดาล (กรมวิทยาศาสตร์บริการ) เทียบเกณฑ์ประกาศกระทรวงสาธารณสุข [8][9][10][15]

Σ ดูรายการคำนวณทั้งหมด → ดูเอกสารอ้างอิง →

03หลักฐาน · สารหนูและตะกั่วตามเวลาและฤดูกาล · DYNAMICS

สารหนูเกินมาตรฐานต่อเนื่องหรือไม่ และพุ่งสูงเมื่อไร

กดจุดบนเส้นเวลาใต้แผนที่ หรือกดปุ่มเล่น เพื่อเลือกครั้งที่ตรวจ แผนที่ ตาราง และแถบแนวตั้งในกราฟจะเปลี่ยนตาม เลือกธาตุ "สารหนู" หรือ "ตะกั่ว" ได้ที่เส้นเวลาเดียวกัน · จุดที่มีขีดสีเหลืองคือรอบที่สารหนูสูงตั้งแต่ 5 เท่าขึ้นไป

—

ทุกรอบตรวจ แม่น้ำสาย 3 สถานีเป็นอย่างไร เมื่อเทียบแม่น้ำกก

—

ที่มา: กรมควบคุมมลพิษ แม่น้ำสาย SA01–SA03 รอบ 2–23 [1][2] · แม่น้ำกก KK01 [2][4][21][22] · คณะวิจัย AI-CARE มน. (ห้องปฏิบัติการมาตรฐาน ISO ด้วยวิธีมาตรฐาน) [3] · รอบที่ทราบเฉพาะเดือนวางไว้กลางเดือน

ฤดูน้ำหลาก 2569 รุนแรงกว่าปี 2568 แค่ไหน

ฤดูฝน 2568 เทียบฤดูฝน 2569 เดือนต่อเดือน เป็นอย่างไร

—

ที่มา: กรมควบคุมมลพิษ แม่น้ำสาย SA01–SA03 [1][2] · ค่าในแต่ละเดือนคือค่าสูงสุดของ 3 สถานีในรอบที่เก็บเดือนนั้น ปี 2568 เก็บเดือนละ 2 รอบ ปี 2569 เดือนละ 1 รอบ · ระดับน้ำและฝน 31 ก.ค. 2569 [18]

04หัวใจของปัญหา · ความขุ่น · SUSPENDED SEDIMENT

สารหนูในแม่น้ำสายมากับตะกอนแขวนลอย (ความขุ่น) เป็นหลักใช่หรือไม่

—

อ่านอย่างไร · เก็บน้ำขวดเดียวกันแล้วแบ่งเป็นน้ำไม่กรอง (สารหนูทั้งหมด) กับน้ำกรองผ่านเยื่อ 0.45 ไมครอน (สารหนูที่ละลายน้ำ) ส่วนต่างคือสารหนูที่เกาะมากับตะกอนแขวนลอย ซึ่งเป็นสิ่งที่ทำให้น้ำขุ่น ถ้าลดความขุ่นได้ สารหนูส่วนใหญ่จะลดตาม

ที่มา: คณะวิจัย AI-CARE มน. วิเคราะห์โดยห้องปฏิบัติการมาตรฐาน ISO ด้วยวิธีมาตรฐาน (ICP-MS) เก็บ 10 ส.ค. 2568, 15 มิ.ย. 2569 (การเก็บตัวอย่างพิสูจน์ลายนิ้วมือพร้อมกันแม่น้ำกก–แม่น้ำสาย) และ 21 ก.ย. 2569 [3] · ส่วนที่ผ่านเยื่อ 0.45 ไมครอนอาจมีคอลลอยด์ขนาดเล็กปนอยู่ จึงเป็นค่าต่ำสุดของส่วนที่มากับตะกอน

ทำไมฝนและน้ำหลากทำให้สารหนูเพิ่มขึ้น

ยิ่งฝนหนัก น้ำยิ่งขุ่น และความขุ่นคือพาหนะของสารหนู ทั้งจากหน้าดินและกองกากแร่ในพื้นที่เหมืองต้นน้ำ และจากตะกอนท้องน้ำที่ถูกน้ำหลากกวาดขึ้นมา

สารหนูน้ำฝนพาตะกอนจากหน้าดิน/กองกากแร่ตะกอนท้องน้ำภาพจำลองอธิบายกลไก (สร้างด้วย AI) ไม่ใช่มาตราส่วนจริง · ตัวเลขจากผลตรวจ คพ. [1][2] และระดับน้ำ [18]

ตะกอนท้องน้ำแม่น้ำสายสะสมสารหนูไว้มากแค่ไหน

—

ที่มา: กรมควบคุมมลพิษ รายงานตะกอนท้องน้ำ รอบ 3–12 [11] · เกณฑ์ 10 และ 33 มก./กก. ตามที่ คพ. ใช้ในรายงาน · รอบ 12 SA02 อ่านจากช่วงค่าในแผนภาพของ คพ.

05คำตอบหลัก · สัดส่วนต้นตอ · SOURCE APPORTIONMENT

สารหนูในแม่น้ำสายมาจากเหมืองแร่หายากกี่เปอร์เซ็นต์

—

อ่านอย่างไร · แต่ละแท่งคือสารหนูทั้งหมดที่วัดได้ในน้ำไม่กรอง 100% แบ่งเป็น (1) ระดับธรรมชาติ เท่ากับลำน้ำควบคุมวันเดียวกัน (2) ส่วนที่อธิบายได้ด้วยเหมืองแร่หายาก ใช้ค่ากลาง เส้นดำคือช่วงต่ำ–สูงจากน้ำเหมืองแร่หายาก 4 แห่ง และ (3) ส่วนที่แร่หายากอธิบายไม่ได้ ซึ่งหลักฐานในส่วน 06 ชี้ว่าน่าจะเป็นแร่ซัลไฟด์ เช่น เหมืองทอง
ทำไมเทียบเฉพาะจุดเหล่านี้ · ทั้ง 4 จุดเป็นช่วงแรกที่แม่น้ำไหลเข้าเขตไทย (แม่น้ำกก: แก่งทรายมูล กม. 0 และบ้านใหม่หมอกจ๋าม กม. 3 · แม่น้ำสาย: ฝายเหมืองแดงและบ้านหัวฝาย) มาจากการเก็บตัวอย่างพิสูจน์ลายนิ้วมือพร้อมกัน 15 มิ.ย. 2569 โดยคณะวิจัย AI-CARE Research Cluster มหาวิทยาลัยนเรศวร วิเคราะห์ที่ห้องปฏิบัติการเดียวกัน และหักค่าธรรมชาติจากลำน้ำควบคุมชุดเดียวกัน จึงเทียบกันได้ตรงกว่าค่าเฉลี่ยทั้งสาย ลงไปทางท้ายน้ำ ทอเรียมตกตะกอนเร็วกว่าสารหนู ค่าที่คำนวณจะต่ำกว่าความจริง [4]

ผลเปลี่ยนไปไหม ถ้าเลือกค่าธรรมชาติชุดอื่น

—

ที่มา: คณะวิจัย AI-CARE มน. การเก็บตัวอย่างพิสูจน์ลายนิ้วมือ 15 มิ.ย. 2569 (และค่าธรรมชาติจาก 30 พ.ค. 2568) ห้องปฏิบัติการมาตรฐาน ISO ด้วยวิธีมาตรฐาน [3] · อัตราส่วนอ้างอิงเหมืองแร่หายาก SI Table S6 [4] · รายละเอียดในหน้า Σ รายการคำนวณ

หมายเหตุ (1) ข้อมูลที่เทียบสองแม่น้ำได้ครบคือการเก็บพร้อมกัน 15 มิ.ย. 2569 ผลครั้งที่ 2 (10 ส.ค. 2568) ใช้คำนวณไม่ได้เพราะค่าทอเรียมของทั้งรอบต่ำผิดปกติ (2) งานวิจัยแม่น้ำกกรายงาน 86% จากตัวอย่างปี 2568 สูงกว่าที่คำนวณได้จากตัวอย่าง 15 มิ.ย. 2569 เพราะฤดูและปีต่างกัน

06หลักฐานอิสระ · FINGERPRINTS

หลักฐานอะไรชี้ว่าแม่น้ำสายมีทั้งเหมืองแร่หายากและแร่ซัลไฟด์

ก. มีเหมืองแร่หายากอยู่จริง: ลายนิ้วมือ U/Dy ในน้ำกรองตรงกับแม่น้ำกก

จากการเก็บตัวอย่างพิสูจน์ลายนิ้วมือพร้อมกัน 15 มิ.ย. 2569 ของคณะวิจัย AI-CARE มน. น้ำกรองแม่น้ำสายมีสัดส่วนยูเรเนียมต่อดิสโพรเซียม (U/Dy) ประมาณ 1 ใกล้เคียงแม่น้ำกกซึ่งพิสูจน์แล้วว่ารับน้ำจากเหมืองแร่หายาก และต่ำกว่าลำน้ำควบคุมที่ไม่มีเหมือง (1.5–2.0) สอดคล้องกับการมีธาตุหายากส่วนเกินจากเหมืองแร่หายากในทั้งสองแม่น้ำ

ที่มา: น้ำกรอง 0.45 ไมครอน จากการเก็บตัวอย่างพิสูจน์ลายนิ้วมือพร้อมกัน 15 มิ.ย. 2569 คณะวิจัย AI-CARE มน. ห้องปฏิบัติการมาตรฐาน ISO ด้วยวิธีมาตรฐาน [3] · สอดคล้องกับรายงาน Stimson Center ว่ามีเหมืองแร่หายาก 1 แห่งที่ต้นน้ำสาย [12] · U/Dy ของน้ำเหมืองแร่หายากอ้างอิง 4 แห่งกระจายกว้าง (ราว 0.6–8) จึงใช้ U/Dy เป็นหลักฐานประกอบ ส่วนการคำนวณสัดส่วนใช้ทอเรียม

ข. อนุภาคตะกอนในแม่น้ำสายมีสารหนูต่อเหล็กสูง อยู่ในช่วงกากแร่เหมืองทอง

—

ค่าในน้ำ = (สารหนูในน้ำไม่กรอง − น้ำกรอง) ÷ (เหล็กในน้ำไม่กรอง − น้ำกรอง) หน่วยไมโครกรัมสารหนูต่อมิลลิกรัมเหล็ก · ที่มา: คณะวิจัย AI-CARE มน. ห้องปฏิบัติการมาตรฐาน ISO ด้วยวิธีมาตรฐาน (วันที่เก็บระบุในแต่ละแถว) [3] · กากแร่ภูทับฟ้า จ.เลย [5] · ยังไม่ได้ตรวจวัดตัวอย่างจากเหมืองทองในเมียนมาโดยตรง จึงเทียบเคียงกับเหมืองทองในประเทศไทย · เหล็กออกไซด์ดูดซับสารหนูได้จากทุกแหล่ง ค่านี้จึงเป็นหลักฐานสนับสนุน

ค. ในตะกอนท้องน้ำ สารหนูจับกลุ่มกับตะกั่วและแคดเมียม ไม่ใช่กับธาตุจากดินธรรมชาติ

ตะกอนท้องน้ำแม่น้ำสาย 27 ตัวอย่าง (คพ. รอบ 3–11, พ.ค. 2568 – พ.ค. 2569): สารหนูขึ้นลงตามตะกั่วและแคดเมียม (กลุ่มแร่ซัลไฟด์) แต่แทบไม่สัมพันธ์กับโครเมียม นิกเกิล ทองแดง สังกะสี และแมงกานีส ซึ่งขึ้นลงตามความละเอียดของดินตามธรรมชาติ แปลว่าสารหนูในตะกอนมาจากแหล่งแร่เฉพาะ ไม่ใช่ดินทั่วไป

สหสัมพันธ์สเปียร์แมน (ρ) จากตะกอน SA01–SA03 รอบ 3–11 จำนวน ตัวอย่าง ค่าต่ำกว่าขีดตรวจวัดใช้ครึ่งหนึ่งของขีด · ที่มา: กรมควบคุมมลพิษ [11] · แคดเมียมส่วนใหญ่ต่ำกว่าขีดตรวจวัด ค่าความสัมพันธ์กับแคดเมียมจึงควรอ่านอย่างระมัดระวัง

ง. หลักฐานประกอบจากต้นน้ำ: สารเคมีชะทองและสินแร่ผ่านด่านแม่สาย

มีบันทึกส่งออกโซเดียมไซยาไนด์ (ใช้ชะทอง) ผ่านด่านแม่สายไปเมียนมาในปี 2560–2565 และนำเข้าสินแร่ตะกั่วจากเมียนมาตั้งแต่ปี 2566 สอดคล้องกับรายงานภาคสนามว่ามีเหมืองทองอย่างน้อย 9 แห่งริมแม่น้ำสาย

ที่มา: กรมศุลกากร ด่านแม่สาย (ข้อมูล ณ 7 และ 9 ต.ค. 2569) [16] · Stimson Center [12] · Shan Human Rights Foundation [17] · ข้อมูลศุลกากรเป็นระดับด่าน ไม่ได้ระบุว่าเหมืองอยู่ในลุ่มน้ำสาย · ปี 2569 นับถึง ส.ค.

07เหตุการณ์ · 28 เท่าของมาตรฐาน

สารหนู 28 เท่าเกิดขึ้นเมื่อไร

—

ที่มา: กรมควบคุมมลพิษ รอบ 19–23 [1][21] · ระดับน้ำ 31 ก.ค. 2569 กรุงเทพธุรกิจ [18] · คณะวิจัย AI-CARE มน. 21 ก.ย. 2569 [3] · รอบ 21 และ 23 ทราบเฉพาะเดือน จึงไม่ทราบว่ารอบ 21 เก็บก่อนหรือหลังน้ำหลาก

08ผลกระทบและการสะสมในปลาและพืชผัก · BIOTA

สารหนูและตะกั่วสะสมในปลาและพืชผักเกินเกณฑ์หรือไม่

เกณฑ์: ประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 414 [15] · ผลตรวจสัตว์น้ำของกรมประมงเป็นค่าในเนื้อสัตว์น้ำ ไม่มีผลตรวจเครื่องในปลา [8] · สารหนูที่ตรวจเป็นสารหนูทั้งหมด แต่เกณฑ์กำหนดเป็นสารหนูอนินทรีย์ ค่าที่สูงกว่าเกณฑ์จึงต้องตรวจแยกชนิดก่อนสรุปว่าเกิน

สัตว์น้ำ: หอยที่กรองกินตะกอนสะสมตะกั่วและสารหนูมากกว่าปลาหรือไม่

—

แสดงผลตรวจสัตว์น้ำรายตัวอย่าง

ที่มา: กรมประมง ตารางผลตรวจโลหะหนักในสัตว์น้ำรายตัวอย่าง (ข้อมูล ณ 1 ก.ย. 2569) จุด CR5 สะพานโยนก (แม่น้ำกก) CR6 บ้านป่าแดง ต.เกาะช้าง (แม่น้ำรวก ใต้จุดบรรจบแม่น้ำสาย) CR7 บ้านสบรวก [8] · เกณฑ์ประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 414 [15] · ค่าที่ตรวจไม่พบแสดงที่ 0 · ผลตรวจเป็นสารหนูทั้งหมด แต่เกณฑ์เป็นสารหนูอนินทรีย์ และประกาศไม่มีเกณฑ์ตะกั่วเฉพาะหอยสองฝา จึงแสดงเกณฑ์ปลา 0.3 และอาหารอื่น 1.0 มก./กก.

พืช: ผักชนิดใดมีตะกั่วเกินเกณฑ์

ผักเป็ดที่ขึ้นริมแม่น้ำสายช่วงชายแดน (เก็บ 10 ส.ค. 2568) มีตะกั่ว 1.66 มก./กก. สูงกว่าเกณฑ์ผักใบ 0.3 มก./กก. ราว 5.5 เท่า ข้าวบางแปลง (เก็บ ต.ค.–ธ.ค. 2568) มีสารหนูทั้งหมดใกล้หรือเกิน 0.2 มก./กก. ซึ่งเกณฑ์กำหนดเป็นสารหนูอนินทรีย์ จึงต้องตรวจแยกชนิดสารหนูก่อนสรุป

แสดงผลตรวจพืชผักทั้งหมด

ไม่แสดงชื่อเกษตรกร

น้ำบาดาลและน้ำประปาหมู่บ้าน อ.แม่สาย มีสารหนูเกินเกณฑ์หรือไม่ (เก็บ 3–6 ส.ค. 2569)

—

แสดงผลน้ำประปาและน้ำบาดาลรายหมู่บ้าน

ที่มา: กรมวิทยาศาสตร์บริการ รายงานผลการทดสอบน้ำประปาและน้ำดิบ อ.เมืองเชียงราย–อ.แม่สาย เก็บ 3–6 ส.ค. 2569 [10] · ค่า "ไม่พบ" แสดงที่ 0

09ทางแก้ · ACTION

ประชาชนและหน่วยงานราชการควรทำอย่างไร

การตรวจเดือนละครั้งอาจไม่พอ · สารหนู 28 เท่าเกิดเป็นช่วงสั้นหลังน้ำหลาก (ส่วน 07) และมากับตะกอนแขวนลอยเป็นหลัก (ส่วน 04) จึงควรมีเซ็นเซอร์เฝ้าระวังความขุ่นและสารหนูแบบเรียลไทม์

ประชาชน

งดจับสัตว์น้ำและงดใช้น้ำแม่น้ำสาย

กรมควบคุมโรคแนะนำประชาชน 5 ตำบลใน อ.แม่สาย งดจับสัตว์น้ำจากแม่น้ำสาย และงดใช้น้ำแม่น้ำสายดื่มหรือทำน้ำแข็ง (8 ต.ค. 2569) [13]

ใช้น้ำประปาที่ผ่านเกณฑ์

ใช้น้ำประปาที่ผ่านการบำบัดและผ่านเกณฑ์สารหนู ดูผลน้ำประปารายหมู่บ้าน

หน่วยงานราชการ

ติดเซ็นเซอร์เฝ้าระวังแบบเรียลไทม์

วัดความขุ่นและสารหนูต่อเนื่องในแม่น้ำสาย และเก็บน้ำส่งแล็บภายใน 1–7 วันหลังระดับน้ำแม่สายขึ้นสูง เพราะพีกสารหนูเกิดเป็นช่วงสั้น

ตรวจน้ำดื่มทุกแหล่ง

น้ำบาดาลและประปาหมู่บ้านใน ต.ศรีเมืองชุม เกาะช้าง และแม่สาย โดยเฉพาะระบบกรองที่ยังเอาสารหนูออกไม่พอ

เตือนการบริโภคหอย

ตรวจหอยต่อเนื่องพร้อมแยกสารหนูอนินทรีย์ และตรวจสารหนูในปัสสาวะของกลุ่มที่ใช้น้ำบาดาลหรือบริโภคหอย (ยังไม่พบรายงานเผยแพร่)

ชี้โซนเหมืองเพื่อเจรจาข้ามแดน (EP2)

ใช้ภาพดาวเทียมและแบบจำลองการไหลของความขุ่น ชี้ว่าความขุ่นและสารหนูมาจากโซนเหมืองใดต้นน้ำ

10เกี่ยวกับโครงการ · ABOUT

เกี่ยวกับโครงการและคณะวิจัย

วัตถุประสงค์ · สารหนูและความขุ่นในแม่น้ำสายเกินค่ามาตรฐานจนไม่สามารถใช้น้ำดิบผลิตน้ำประปาได้อย่างเหมาะสม การแก้ปัญหาจำเป็นต้องแก้ที่ต้นตอของแหล่งกำเนิด ซึ่งคือเหมืองแร่ที่อยู่ในประเทศเพื่อนบ้าน คณะนักวิจัย AI-CARE Research Cluster มหาวิทยาลัยนเรศวร ร่วมกับสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.) จึงใช้นิติวิทยาศาสตร์สิ่งแวดล้อมเชิงธรณีเคมี เพื่อแยกก่อนว่าเหมืองประเภทใด ระหว่างเหมืองทองและเหมืองแร่หายาก มีอิทธิพลต่อการปนเปื้อนสารหนูข้ามพรมแดนในแม่น้ำสายมากกว่ากัน ผลนี้ใช้ประกอบการวางแผนเจรจาของรัฐบาลกับผู้ที่น่าจะเป็นผู้ก่อให้เกิดมลพิษได้อย่างถูกต้อง โดยไม่มีเจตนาโจมตีเอกชนรายใดทั้งในและนอกประเทศ

งานวิจัยนี้ได้รับการสนับสนุนทุนจากมหาวิทยาลัยนเรศวร ภายใต้ทุนสนับสนุนกลุ่มวิจัยและนวัตกรรมแนวหน้า (Frontier Research and Innovation Clusters) จากงบประมาณรายได้มหาวิทยาลัย ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2569 ผ่านกลุ่มวิจัยนวัตกรรมปัญญาประดิษฐ์เพื่อการเฝ้าระวังและปกป้องสิ่งแวดล้อมร่วมกับประชาชน (AI-CARE Research Cluster)

คณะทีมวิจัย

รองศาสตราจารย์ ดร.ธนพล เพ็ญรัตน์ คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร
อาจารย์ศรัณย์พร เกิดเกาะ สาขาการจัดการธุรกิจระหว่างประเทศ วิทยาลัยนานาชาติ มหาวิทยาลัยนเรศวร
รองศาสตราจารย์ ดร.ภก.มนุพัศ โลหิตนาวี คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร
ดร.ยุทธพงษ์ ทองพบ อาจารย์ประจำภาควิชากายวิภาคศาสตร์ คณะวิทยาศาสตร์การแพทย์ และผู้ช่วยอธิการบดีฝ่ายพัฒนางานวิจัยและนวัตกรรม มหาวิทยาลัยนเรศวร
นางสาววรากร มณีชูเกตุ นักวิจัยคณะวิศวกรรมศาสตร์ สาขาวิศวกรรมสิ่งแวดล้อม มหาวิทยาลัยนเรศวร
นายนิธิพัฒน์ อินปาต๊ะ นักวิจัยคณะวิศวกรรมศาสตร์ สาขาวิศวกรรมสิ่งแวดล้อม มหาวิทยาลัยนเรศวร

กิตติกรรมประกาศ
คณะทีมวิจัยขอขอบคุณสำหรับข้อมูลพื้นที่ การประสานงาน และการสนับสนุนการแก้ไขปัญหาเพื่อประโยชน์สาธารณะ ได้แก่:

อาจารย์ ดร.สืบสกุล กิจนุกร มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง
สมาคมแม่น้ำเพื่อชีวิต เครือข่ายประมงและชุมชนริมน้ำ
นายชูชีพ พงษ์ไชย ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย
นายประเสริฐ จิตต์พลีชีพ รองผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย
คณะอนุกรรมาธิการมลพิษทางน้ำข้ามพรมแดน สภาผู้แทนราษฎร

ติดต่อ pomphenrat@gmail.com, saranpornk@nu.ac.th

โลโก้ภาคี: กระทรวง อว., Thailand RISE Fund, สกสว., มหาวิทยาลัยนเรศวร และหน่วยงานภาคี